TRABZON’DA YILLARDIR SAVAŞILIYORDU, RİZE’YE SIÇRADI: FINDIKTA DRAKULA ALARMI

Karadeniz’de fındık üreticisinin kahverengi kokarcayla mücadelesi sürerken, çok daha yıkıcı sonuçlar doğurabilecek başka bir istilacı zararlı yeniden alarm verdi.

Halk arasında “Drakula böceği” olarak bilinen Turunçgil Uzun Antenli Teke Böceği’nin Rize’nin Fındıklı ilçesinde görülmesi üzerine bölgede karantina ve mücadele tedbirleri uygulanmaya başlandı.

Trabzon’da yıllardır mücadele edilen zararlının komşu ile ulaşması, tehlikenin Doğu Karadeniz’in diğer fındık üretim merkezlerine yayılabileceği endişesini artırdı.

TRABZON’DA İLK KEZ 2017’DE TESPİT EDİLDİ

Doğu Asya kökenli Turunçgil Uzun Antenli Teke Böceği, Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün verdiği bilgiye göre kentte ilk kez 2017 yılında tespit edildi.

Zararlının Maçka’nın Esiroğlu bölgesindeki fidan depolama alanından çevredeki fındık bahçelerine yayıldığı değerlendiriliyor.

Çin, Japonya ve Kore kökenli böceğin, ithal süs bitkileri ve bitki materyalleri aracılığıyla önce Avrupa’ya, ardından Türkiye’ye ulaştığı belirtiliyor.

Trabzon’da başta Maçka ve Ortahisar olmak üzere çok sayıda mahallede zararlı ve riskli alanlar belirlenerek karantina tedbirleri uygulandı.

BİNLERCE DEKARLIK ALANDA AĞAÇLAR İMHA EDİLDİ

Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün 2024 yılında açıkladığı verilere göre 2018-2024 döneminde yaklaşık 4 bin 145 dekar alanda eradikasyon, yani söküm ve imha işlemi uygulandı.

Bu süreçte 822 üreticiye toplam 29 milyon 938 bin liranın üzerinde bitki karantinası tazminatı ödendi.

Zararlının görüldüğü alanlarda yalnızca ilaçlama yapılması yeterli görülmüyor. Bulaşık fındık ocaklarının kökleriyle birlikte sökülmesi ve kontrollü biçimde imha edilmesi gerekebiliyor.

Bu durum, üretici açısından yalnızca o yılın mahsulünün değil, fındık bahçesinin tamamının kaybedilmesi anlamına geliyor.

RİZE’DE GÖRÜLMESİ ENDİŞEYİ ARTIRDI

Trabzon’daki çalışmalar sonucunda zararlının yayılımının önemli ölçüde kontrol altına alındığı belirtilirken, böceğin Rize’nin Fındıklı ilçesinde ortaya çıkması yeni bir tehlikeyi gündeme getirdi.

Karadeniz Teknik Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Mühendisliği Bölümü Araştırma Görevlisi İsmet Harman, zararlının özellikle fındık üretiminin yoğun olduğu iller açısından ciddi risk oluşturduğunu belirtti.

Harman, Trabzon, Rize, Giresun ve Ordu’daki üreticilerin bahçelerini dikkatle kontrol etmesi ve şüpheli durumları vakit kaybetmeden yetkililere bildirmesi gerektiğini söyledi.

TEK BİR LARVA BİLE DALI ÖLDÜREBİLİYOR

Drakula böceği yumurtalarını ağacın köküne yakın alt gövde bölümüne bırakıyor. Yumurtalardan çıkan larvalar ağacın içerisine girerek kambiyum, diri odun ve öz odun bölümlerinde galeriler açıyor.

Bu galeriler, ağacın su ve besin iletim sistemini bozuyor. Önce dallar kurumaya başlıyor, ardından verim düşüyor ve müdahale edilmezse fındık ocağının tamamı kaybedilebiliyor.

İsmet Harman, tehlikenin boyutunu şu sözlerle anlattı:

“Böceğin sadece bir larvası bile fındığın bir dalını öldürmeye yetecek niteliktedir. Bir ocakta yalnızca bir erginin bıraktığı yumurtalar tamamen ocağı kurutabilir.”

KAHVERENGİ KOKARCADAN DAHA YIKICI OLABİLİR

Kahverengi kokarca doğrudan fındık ürününe zarar verirken, Drakula böceği ağacın gövdesine ve köküne yerleşerek fındık ocağını tamamen kurutabiliyor.

Bu nedenle zararlının oluşturduğu tehlike yalnızca bir yıllık ürün kaybıyla sınırlı kalmıyor. Bulaşık ağaçların sökülmesi, karantina uygulanması ve bahçenin yeniden ürün verecek seviyeye gelmesi yıllar sürebiliyor.

Drakula böceğinin yalnızca fındıkta görülmediği de belirtiliyor. Zararlının elma, armut, mandalina, portakal, kiraz, kavak, çınar, akçaağaç, at kestanesi ve çeşitli süs bitkileri dahil 180’den fazla türde zarar oluşturabildiği ifade ediliyor.

ÜRETİCİLER BU ÜÇ BELİRTİYE DİKKAT

Uzmanlar, fındık üreticilerinin bahçelerinde özellikle üç belirtiyi takip etmesini istiyor:

• Fındık gövdesinde oluşan yuvarlak çıkış delikleri
• Ağacın veya fındık ocağının dibindeki talaş birikintileri
• Nedeni açıklanamayan ani dal ve ocak kurumaları

Ergin böceklerin yaklaşık 1,5 ile 4 santimetre uzunluğunda, parlak siyah renkli, beyaz lekeli ve oldukça uzun antenli olduğu belirtiliyor.

Ağaç gövdesinde görülen ve yaklaşık 1 TL büyüklüğündeki yuvarlak delikler de zararlının önemli işaretleri arasında bulunuyor.

BULAŞIK BÖLGEDEN FİDAN TAŞINMAMALI

Zararlının görüldüğü bahçeden başka bölgelere fidan, dal veya bitki materyali taşınması yayılma riskini artırıyor.

Üreticilerin şüpheli bir böcek, gövdede delik, talaş birikintisi veya açıklanamayan kuruma görmesi durumunda kendi başına müdahale etmek yerine il ve ilçe tarım müdürlüklerine bildirim yapması gerekiyor.

Drakula böceğinin haziran sonundan ağustos sonuna kadar ergin halde görülebildiği belirtilirken, fındık hasadının sürdüğü bu dönemin saha kontrolü açısından kritik olduğu vurgulanıyor.

TRABZON’DA MÜCADELE YENİDEN GÖZDEN GEÇİRİLMELİ

Rize’deki yeni tespitin ardından Trabzon’daki riskli bölgelerin yeniden taranması, karantina alanlarının güncellenmesi ve üreticilere güncel durum hakkında açık bilgi verilmesi önem taşıyor.

Trabzon Ticaret Borsası Başkanı Eyyüp Ergan ile Karadeniz Fındık ve Mamulleri İhracatçıları Birliği Başkanı Hasan Osman Sabır da kısa süre önce İl Tarım ve Orman Müdürü İsa Kaplan’ı ziyaret ederek zararlıyla mücadelede yürütülecek çalışmaları görüştü.

Şimdi Trabzonlu üreticiler şu soruların cevabını bekliyor:

• Zararlının Trabzon’daki güncel yayılma alanı ne kadar?
• 2026 yılında kaç mahallede karantina uygulanıyor?
• Bu yıl kaç dekar alanda ilaçlama ve saha taraması yapıldı?
• Sökülen fındık ocakları için üreticiye ödenecek güncel tazminat ne kadar?
• Rize’deki tespitin ardından Trabzon’da ek tedbir alınacak mı?

Drakula böceğinin Rize’ye ulaşması, tehdidin tamamen ortadan kalkmadığını gösteriyor. Uzmanlara göre mücadelenin en önemli aşaması ise zararlının erken tespit edilmesi ve tek bir bahçeden diğerine geçmeden yetkililere bildirilmesi.