TRABZON’DA İNEKLER AZALIYOR, PEYNİR VE TEREYAĞI NASIL ÇOĞALIYOR?

TRABZON TEREYAĞI VE PEYNİRİNİN SÜTÜ GERÇEKTEN TRABZON’DAN MI GELİYOR?

Trabzon denildiğinde akla gelen lezzetlerin başında tereyağı ve peynir geliyor. Ancak resmi hayvan varlığı rakamları ile süt ürünleri sektörünün üretim kapasitesi yan yana konulduğunda dikkat çeken bir soru ortaya çıkıyor:

Trabzon’da hayvan sayısı azalırken, piyasaya çıkan bu kadar süt ürünü hangi sütten üretiliyor?

Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürlüğü verilerine göre kentteki toplam sığır sayısı 2021’de 154 bin 423 iken, 2024’te 121 bin 531’e geriledi. Dört yılda sığır varlığındaki azalma yaklaşık 33 bin baş oldu.

Buna karşın Trabzon’daki süt ürünleri tesislerinde dikkat çekici miktarlarda süt işleniyor.

TRABZON’DA GÜNDE YÜZLERCE TON SÜT İŞLENİYOR

Vakfıkebir ve Beşikdüzü’ndeki tesisleri bulunan Kebir, kendi kurumsal bilgilerinde günde 150 ton süt ve 40 ton tereyağı işlediğini belirtiyor.

Şirket ayrıca yalnızca Vakfıkebir yöresinin sütüyle yetinmediğini, Türkiye’nin farklı bölgelerinden süt topladığını açıkça ifade ediyor.

Sürmene’deki Kahvaltı Dünyası tesisinde ise şirketin kendi açıklamasına göre günlük 20 ton süt işleniyor. Tesis tereyağı, kaşar, kolot, telli peynir ve lor gibi çok sayıda ürün üretiyor.

Dahası, 2024 yılında yapılan bir açıklamada şirket yetkilisi, Trabzon’un yanı sıra Rize, Bayburt, Gümüşhane, Erzincan ve Erzurum’daki üreticilerden de süt aldıklarını belirtti.

Yani Trabzon’da üretilen bir süt ürününün hammaddesinin tamamının Trabzon’dan gelmesi zorunlu değil.

O ZAMAN “TRABZON TEREYAĞI” NE KADAR TRABZONLU?

Burada çok önemli bir ayrım bulunuyor.

Piyasada “Trabzon tereyağı” veya Trabzon’un yöresel peyniri olarak tanıtılan ürünlerle, coğrafi işaret tescili bulunan ürünleri birbirinden ayırmak gerekiyor.

Örneğin Tonya Tereyağı, Türk Patent ve Marka Kurumu tarafından menşe adı olarak tescilli.

Coğrafi işaret mevzuatında menşe adı; ürünün üretimi, işlenmesi ve diğer işlemlerinin belirlenen coğrafi alan içerisinde gerçekleşmesini gerektiriyor.

Daha da önemlisi, Tonya Tereyağı’nın tescil kaydındaki ürün tanımında tereyağının Trabzon’un Tonya ilçesinde yetiştirilen ineklerden elde edilen sütle yapılması gerektiği belirtiliyor.

Dolayısıyla:

“Tonya Tereyağı” ile markette veya internette genel olarak “Trabzon tereyağı” adıyla satılan ürünleri aynı kefeye koymak doğru değil.

PEKİ TRABZON’DA ÜRETİLEN HER ÜRÜN TRABZON SÜTÜNDEN Mİ?

Hayır.

Bir ürünün Trabzon’da üretilmesi, kullanılan sütün tamamının Trabzon’daki hayvanlardan geldiği anlamına gelmiyor.

Zaten bazı üreticiler bunu kendi açıklamalarında açıkça ortaya koyuyor.

Bu durum tek başına bir usulsüzlük anlamına da gelmiyor.

Ancak tüketici açısından şu soru son derece meşru:

“Trabzon tereyağı” diye satın aldığım ürünün sütü nereden geliyor?

Ve ikinci soru:

“Trabzon peyniri” olarak satılan ürünün hammaddesi Trabzon’dan mı geliyor, yoksa Trabzon’da mı işleniyor?

RAKAMLARIN ORTAYA ÇIKARDIĞI ASIL SORU

Trabzon’un büyükbaş hayvan varlığı 2021’den 2024’e yaklaşık yüzde 21 azalmış durumda.

Buna karşılık yalnızca iki büyük üreticinin açıkladığı tesis kapasiteleri bile yüzlerce tonluk süt işleme hacmine işaret ediyor.

Bu tablo bize tek başına bir yanlışlık olduğunu kanıtlamıyor.

Ancak sütün kaynağının daha ayrıntılı araştırılması gerektiğini gösteriyor.

Çünkü burada birbirinden farklı üç kavram var:

TRABZON’DA ÜRETİLEN

TRABZON SÜTÜNDEN ÜRETİLEN

TRABZON YÖRESEL ÜRÜNÜ OLARAK SATILAN

Bu üç ifade aynı anlama gelmiyor.

TRABZON’DA YILDA KAÇ TON SÜT ÜRETİLİYOR?

TRABZON’DAKİ FABRİKALAR YILDA KAÇ TON SÜT İŞLİYOR?

BU SÜTÜN NE KADARI TRABZON’DAN GELİYOR?

TRABZON DIŞINDAN HANGİ İLLERDEN NE KADAR SÜT GETİRİLİYOR?

Ve en önemlisi:

MARKETTE “TRABZON TEREYAĞI” VE “TRABZON PEYNİRİ” OLARAK SATILAN ÜRÜNLERİN KAÇININ HAMMADDESİ GERÇEKTEN TRABZON’DAN?

Bu soruların cevabı ortaya çıktığında, Trabzon’un meşhur süt ürünlerinin gerçek üretim haritası da ortaya çıkacak.

Şimdilik eldeki resmi ve şirket kaynaklı verilerin söylediği şey net:

TRABZON’DA HAYVAN SAYISI AZALIYOR. AMA TRABZON’DA ÇOK BÜYÜK MİKTARLARDA SÜT İŞLENİYOR.

O SÜTÜN NEREDEN GELDİĞİ İSE ASIL ARAŞTIRILMASI GEREKEN NOKTA.