Türkiye genelinde 1 Temmuz itibarıyla uygulamaya alınan Depozitosu Olan Ambalajlar Sistemi, Trabzon’da da günlük hayatın bir parçası olmaya başladı. Üzerinde DOA işareti bulunan içecek ambalajlarını iade noktalarına götüren vatandaşlara ambalaj başına 1 lira geri ödeme yapılıyor.
Çevre kirliliğini azaltmayı ve geri dönüşüme kazandırılan ambalaj miktarını artırmayı hedefleyen sistem yeni bir dönemin kapısını açarken, uygulamanın sosyal boyutu da tartışılmaya başlandı.
TRABZON’DA İLK ETAPTA 16 MAKİNE KURULDU
Trabzon Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği İl Müdürü Uğur Korkmaz’ın verdiği bilgiye göre kentte ilk aşamada 16 depozito iade makinesi hizmete alındı. Makinelerin ilerleyen süreçte ilçelere, alışveriş merkezlerine ve vatandaşların yoğun kullandığı noktalara yayılması planlanıyor.
Sisteme 0,1 ile 3,01 litre arasındaki DOA işaretli pet, cam ve alüminyum içecek ambalajları kabul ediliyor. Ambalajın barkodunun okunabilmesi ve fiziksel bütünlüğünün bozulmamış olması gerekiyor. Ezilmiş, parçalanmış veya sistemde kaydı bulunmayan şişe ve kutular için ödeme yapılmıyor.
VATANDAŞ İADE EDECEK, TOPLAYICI NE YAPACAK?
Yeni uygulamayla birlikte vatandaşların tükettiği şişe ve kutuları çöpe atmak yerine biriktirerek doğrudan iade makinelerine götürmesi bekleniyor. Bu durum, sokaklardan pet şişe ve metal kutu toplayarak geçimini sağlayan kişilerin erişebildiği değerli ambalaj miktarını azaltabilir.
Sokak toplayıcıları bugüne kadar belediyelerin veya özel şirketlerin resmî toplama sistemlerinin dışında kalmalarına rağmen geri dönüşüm zincirinin görünmeyen iş gücünü oluşturuyordu. Çöp konteynerlerinden topladıkları plastik, metal, cam ve kartonları ayrıştırarak hurdacılara satan bu kişiler için ambalaj atıkları doğrudan gelir anlamına geliyor.
Depozitolu ambalajların çöpe gitmeden makinelerde toplanması çevresel açıdan olumlu bir gelişme olsa da sistem dışında kalan toplayıcıların gelir kaybı yaşama ihtimali bulunuyor.
SİSTEME DAHİL EDİLECEKLER Mİ?
Depozito Yönetim Sistemi’nin resmî açıklamalarında uygulamanın yeni istihdam olanakları oluşturacağı belirtiliyor. Ancak mevcut sokak toplayıcılarının bu istihdamdan nasıl yararlanacağı, depozito iade noktalarında görev alıp alamayacağı veya toplama ve taşıma operasyonlarına dahil edilip edilmeyeceği konusunda Trabzon özelinde açıklanmış bir yol haritası bulunmuyor.
Bu noktada cevap bekleyen sorular şunlar:
- Trabzon’da geçimini atık toplayarak sağlayan kaç kişi bulunuyor?
- Bu kişiler kayıt altına alınarak sisteme dahil edilecek mi?
- İade makinelerinin toplama ve taşıma süreçlerinde öncelik verilecek mi?
- Depozito kapsamı dışında kalan karton, plastik ve metal atıkların mevcut toplama düzeni nasıl sürdürülecek?
- Belediyeler, hurdacılar ve sokak toplayıcıları arasında yeni bir model oluşturulacak mı?
MAKİNE SAYISI VE BOŞALTMA SIKLIĞI DA GÜNDEMDE
Uygulamanın ilk günlerinde vatandaşların dile getirdiği bir diğer sorun ise makine sayısının yetersizliği ve cihazların kısa sürede dolması oldu. Kent genelinde sistemin yaygınlaşmasıyla birlikte makinelerin düzenli boşaltılması, arızalara hızlı müdahale edilmesi ve ilçeler arasındaki erişim farkının giderilmesi önem taşıyor.
Trabzon’un 18 ilçesinde eşit ve ulaşılabilir bir ağ kurulmadığı takdirde sistemin daha çok şehir merkezinde yaşayan vatandaşlara hizmet vermesi, kırsal bölgelerdeki ambalajların ise mevcut yöntemlerle çöpe gitmeye devam etmesi riski bulunuyor.
ÇEVRE KAZANIRKEN İNSAN UNUTULMAMALI
Depozito sistemi, şişe ve kutuların sokaklardan, sahillerden ve çöp sahalarından uzaklaştırılması açısından önemli bir fırsat sunuyor. Ancak uygulamanın gerçek başarısı yalnızca makinelerde toplanan ambalaj sayısıyla değil, yıllardır geri dönüşümün en ağır yükünü taşıyan insanların yeni düzende korunmasıyla da ölçülecek.
Trabzon’da şimdi yanıt bekleyen temel soru şu: Çevreyi korumayı hedefleyen yeni sistem, geçimini atıktan sağlayan insanları da koruyacak mı?
Editoryal not: Sokak toplayıcılarının gelir kaybı yaşayacağı henüz resmî veriyle ölçülmüş değil. Bu nedenle haberde kesin hüküm yerine ortaya çıkan risk ve cevap bekleyen sorular üzerinden özgün bir çerçeve kuruldu.
