28 EKİM AKŞAMI SÖYLENEN O SÖZ: “YARIN CUMHURİYETİ İLAN EDECEĞİZ!”

BİR MİLLETİN KADERİNİ DEĞİŞTİREN GECE… 28 EKİM 1923’TE MUSTAFA KEMAL ATATÜRK, YAKIN ÇALIŞMA ARKADAŞLARINA TARİHE GEÇECEK KARARINI AÇIKLADI. ERTESİ GÜN TÜRKİYE’NİN YÖNETİM BİÇİMİ DEĞİŞECEK, CUMHURİYET İLAN EDİLECEKTİ.

Takvimler 28 Ekim 1923’ü gösteriyordu. Anadolu’da yıllarca süren savaşın ardından yeni bir devlet kurulmuştu. Ancak bu devletin yönetim biçiminin açıkça belirlenmesi gerekiyordu. Millî Mücadele kazanılmış, Türkiye Büyük Millet Meclisi açılmış, Lozan Barış Antlaşması imzalanmıştı. Şimdi sırada, kurulan yeni devletin nasıl yönetileceği sorusuna cevap vermek vardı.

Ankara’da o akşam alınacak karar, yalnızca bir yönetim değişikliği olmayacaktı. Bir milletin geleceğini şekillendirecek tarihî bir adım atılacaktı.

“YARIN CUMHURİYETİ İLAN EDECEĞİZ!”

Mustafa Kemal Atatürk, 28 Ekim 1923 akşamı Çankaya Köşkü’nde yakın çalışma arkadaşlarıyla bir araya geldi. O akşam söylediği söz, Cumhuriyet tarihinin en çok hatırlanan ifadelerinden biri oldu:

“Yarın Cumhuriyeti ilan edeceğiz!”

Bu söz, uzun süredir devam eden yönetim tartışmalarının çözümüne yönelik kararlılığı ortaya koyuyordu. Mevcut sistemde devlet başkanlığı makamının ve hükûmetin kuruluş biçiminin netleştirilmesi gerekiyordu.

Mustafa Kemal Paşa ve arkadaşları, anayasa değişikliği üzerinde çalıştı. Hazırlanan değişiklikle devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olduğu açıkça belirtilecek, Cumhurbaşkanlığı makamı oluşturulacaktı.

29 EKİM 1923: TARİHÎ KARAR

Ertesi gün Türkiye Büyük Millet Meclisi’nde yoğun bir gündem vardı. Anayasa değişikliği teklifi görüşülmeye başlandı.

29 Ekim 1923’te kabul edilen anayasa değişikliğiyle, devletin yönetim biçiminin Cumhuriyet olduğu hükme bağlandı. Böylece Türkiye Cumhuriyeti resmen ilan edildi.

Ardından Cumhurbaşkanlığı seçimine geçildi. Türkiye Büyük Millet Meclisi üyelerinin oylarıyla Mustafa Kemal Paşa, Türkiye Cumhuriyeti’nin ilk Cumhurbaşkanı seçildi.

Ankara’da yaşanan bu gelişme, yeni Türk devletinin yönetim yapısının belirlenmesinde tarihî bir dönüm noktası oldu.

CUMHURİYET’E GİDEN YOL NASIL AÇILDI?

29 Ekim kararını anlamak için birkaç yıl geriye gitmek gerekiyor.

19 Mayıs 1919’da Mustafa Kemal Paşa’nın Samsun’a çıkmasıyla Millî Mücadele’nin yeni bir aşaması başladı. Erzurum ve Sivas kongrelerinin ardından millî iradeye dayanan bağımsızlık mücadelesi örgütlendi.

23 Nisan 1920’de Türkiye Büyük Millet Meclisi açıldı. Yeni devletin yönetiminde millet iradesini esas alan bir yapı ortaya çıktı.

30 Ağustos 1922’de Büyük Taarruz’un zaferle sonuçlanmasıyla askerî mücadelede belirleyici bir aşamaya ulaşıldı. 24 Temmuz 1923’te imzalanan Lozan Barış Antlaşması ise Türkiye’nin uluslararası alandaki konumunun belirlenmesinde önemli rol oynadı.

Cumhuriyet’in ilanı, bu sürecin ardından yeni devletin yönetim biçiminin resmen belirlenmesini sağladı.

NEDEN 29 EKİM?

Cumhuriyet’in ilan edildiği 29 Ekim, daha sonra millî bayram olarak kabul edildi. 1925 yılında çıkarılan düzenlemeyle Cumhuriyet Bayramı resmî bir millî bayram hâline geldi.

O tarihten bu yana her yıl 29 Ekim’de törenler düzenleniyor, Türk bayrakları göndere çekiliyor ve Cumhuriyet’in kuruluşu anılıyor.

BİR CÜMLEDEN TARİHÎ BİR DÖNÜM NOKTASINA

28 Ekim akşamı dile getirilen karar, ertesi gün Meclis’te kabul edilen anayasa değişikliğiyle gerçeğe dönüştü. Cumhuriyet’in ilanı, Millî Mücadele’nin ardından kurulan yeni devletin yönetim biçimini belirledi.

29 Ekim 1923, Türkiye tarihinde yalnızca bir takvim yaprağı değil; bağımsızlık mücadelesinin ardından yeni devletin yönetim esaslarının resmen ilan edildiği gündür.

Cumhuriyet’in 103. yılında, o tarihî kararı ve Cumhuriyet’in kuruluşuna giden yolu bir kez daha hatırlıyoruz.