TRABZON’DA MENZİL DOSYASI: GÜÇ, PARA, SİYASET VE AİLE

Bir tarikatın sınırları nerede başlar, nerede biter? Trabzon’da Menzil yapılanması tartışılırken mesele yalnızca dini faaliyetlerden ibaret değil. Vakıflar, ticari ilişkiler, siyasi bağlantılar ve ailelerden gelen çarpıcı iddialar aynı dosyanın farklı başlıklarını oluşturuyor.

Trabzon’da cemaat ve tarikatların şehir hayatındaki etkisi yeniden tartışılıyor.

Ancak Menzil söz konusu olduğunda tartışmanın yalnızca ibadet, sohbet veya dini eğitim üzerinden yürütülmesi eksik kalıyor.

Çünkü Türkiye genelinde Menzil yapılanması yıllardır tarikat, siyaset ve ticaret ilişkileri üzerinden araştırılıyor.

Trabzon açısından ise son dönemde dikkat çeken çok önemli bir gelişme var:

Menzil’in Saki Elhüseyni çizgisiyle ilişkilendirilen Serhendi yapılanmasına bağlı Hemedani Vakfı’nın merkezi Trabzon’da kuruldu.

Bu gelişme 2025 yılında kamuoyuna yansıdı. Hemedani Vakfı’nın kuruluş amacı ve Serhendi bağlantısı çeşitli kaynaklarda haberleştirildi.

TRABZON NEDEN ÖNEMLİ?

Menzil yapılanmasının Türkiye’deki ekonomik gücü yeni bir tartışma değil.

Semerkand Vakfı, Beşir Derneği, TÜMSİAD ve çeşitli ticari kuruluşlar üzerinden oluşturulan ağ yıllardır araştırılıyor.

Menzil’in 2023’te üç kardeş arasında bölünmesinin ardından ise vakıflar, şirketler, taşınmazlar ve cemaat üzerindeki kontrol daha açık biçimde tartışılmaya başlandı.

Tam da bu süreçte Trabzon merkezli yeni bir vakfın ortaya çıkması dikkat çekici.

Bu nedenle sorulması gereken soru şu:

Trabzon yalnızca bir faaliyet noktası mı, yoksa Menzil’in yeni kurumsal yapılanmasında stratejik bir merkez mi?

DOSYANIN EN HASSAS BAŞLIĞI: KADINLAR VE AİLELER

Asıl tartışmalı alan ise burada başlıyor.

Trabzon’da bazı ailelerden, dini yapılanmaların etkisiyle genç kadınların ve evli kadınların ailelerinden uzaklaştığı, eşlerinden ayrıldığı veya cemaat çevresindeki evlerde yaşamaya başladığı yönünde iddialar geldiği öne sürülüyor.

Bazı aileler ise bunun yalnızca dini tercih olmadığını; kadınların zaman içerisinde aileleriyle bağlarının zayıfladığını, ekonomik kararlarının değiştiğini ve cemaat çevresindeki kişiler tarafından yönlendirildiklerini iddia ediyor.

Daha ağır iddialar da bulunuyor.

Bunlar arasında;

• Aile evinden para veya ziynet eşyası götürülmesi,
• Aileden ekonomik kaynak aktarılması,
• Ticari işlere yönlendirme,
• Eşinden ayrılmaya teşvik edildiği iddiaları,
• Cemaat evlerinde farklı ailelerden kadınların birlikte yaşadığı iddiaları,
• Bazı ailelerin çocuklarıyla görüşmekte zorlandığı iddiaları

yer alıyor.

Özellikle “birden fazla eşle yaşama”, “evlerden hırsızlık” veya “cemaat adına mal alma” gibi ağır suçlama niteliğindeki iddialar resmi olarak bazı çevrelerde de konu olmaya başladı.

“DİNİ TERCİH” İLE “AİLE ÜZERİNDE BASKI” ARASINDAKİ ÇİZGİ

Bir kişinin istediği dini yapıya katılması kendi özgürlüğüdür.

Ancak ailelerin iddiası farklı:

“Çocuğumuz kendi kararını mı verdi, yoksa sistematik biçimde yönlendirildi mi?”

İşte araştırılması gereken nokta burası.

Bir kadın eşinden ayrılabilir.

Bir erkek tarikat çevresine katılabilir.

Bir aile dini bir toplulukla yakınlaşabilir.

Bunların hiçbiri tek başına suç değildir.

Fakat ekonomik baskı, tehdit, kandırma, zorla para veya mal alma, dolandırıcılık ya da başka bir kişinin özgür iradesini ortadan kaldırmaya yönelik eylemler varsa mesele artık yalnızca dini tercih olmaktan çıkar.

PARA AYAĞI

Menzil yapılanmasıyla ilgili Türkiye genelindeki araştırmalarda ticari yapıların önemli bir başlık olduğu görülüyor.

DW’nin 2023 tarihli araştırmasında Menzil’in TÜMSİAD, Semerkand Vakfı, Beşir Derneği ve GENÇKON gibi yapılar üzerinden siyaset ve ticaret alanında örgütlendiğine ilişkin bilgiler yer aldı. Aynı araştırmada Menzil’in geçmişte MHP ve BBP ile ilişkilerine yönelik iddialar da aktarılmıştı.

Menzil’in 2023’teki bölünmesinden sonra ekonomik varlıkların ve vakıfların kontrolü konusunda kardeşler arasında yaşanan tartışmalar da kamuoyuna yansıdı.

Dolayısıyla Trabzon’da araştırılması gereken ikinci soru şu:

Cemaat çevresine giren insanların ekonomik hayatları nasıl değişiyor?

Bir kişi cemaat bağlantılı bir şirkette işe mi giriyor?

Kendi işini cemaat çevresine mi taşıyor?

Bağış mı yapıyor?

Borç mu veriyor?

Gayrimenkul veya ticari işletme devri gerçekleşiyor mu?

Bu soruların cevabı ancak Ticaret Sicili, tapu kayıtları, şirket ortaklıkları, mahkeme dosyaları ve tarafların açıklamaları üzerinden ortaya çıkarılabilir.

SİYASET AYAĞI

Menzil’in siyasetle ilişkisi de yeni bir iddia değil.

2023 seçimleri öncesinde Menzil çevresindeki bazı kuruluşların Cumhur İttifakı’nı destekleme kararı aldığı basına yansımıştı. Aynı dönemde Menzil’in geçmişte MHP ve BBP ile ilişkilerine dair araştırmalar yayımlandı.

Fakat burada önemli bir ayrım var:

Bir kişinin MHP’li olması, Menzil mensubu olduğu anlamına gelmez.

Aynı şekilde bir siyasetçinin cemaat mensuplarıyla görüşmesi de tek başına cemaat mensubiyetini kanıtlamaz.

Trabzon’da gerçek araştırma;

isim + kurum + tarih + toplantı + şirket + vakıf + siyasi görev

bağlantılarının belgelenmesiyle yapılabilir.

ÜÇGENİN ORTASINDA TRABZON

Ortaya çıkan tablo üç ayrı başlıktan oluşuyor:

GÜÇ

Vakıflar, dernekler, cemaat evleri ve sosyal çevre.

PARA

Şirketler, ticari ilişkiler, bağışlar, iş bağlantıları ve ekonomik ağ.

SİYASET

Partiler, siyasetçiler, kamu bürokrasisi ve siyasi erişim.

Ve bütün bunların yanında çok daha hassas bir alan bulunuyor:

AİLE

Eğer Trabzon’daki ailelerin anlattığı iddialar belgelenirse, mesele yalnızca bir tarikatın faaliyetleri olmaktan çıkar.

Bir cemaat yapılanmasının insanların aile, evlilik ve ekonomik hayatı üzerindeki etkisi tartışmaya açılır.