TRABZON’UN BAHÇELERİNİ İSTİLACI TÜRLER SARDI: VAMPİR KELEBEK YENİDEN ÇOĞALIYOR!

Kahverengi kokarca ve “Drakula” olarak anılan uzun antenli teke böceğinin ardından Trabzon’da şimdi de vampir kelebek alarmı verildi. Bitkilerin öz suyunu emerek ürünlerin zayıflamasına ve kurumasına yol açan istilacı zararlının bölgede yeniden artış gösterdiği bildirildi.

Trabzon ve Doğu Karadeniz’de tarımsal üretimi tehdit eden istilacı türlere bir yenisi daha eklendi. Halk arasında “vampir kelebek” veya “yalancı kelebek” adıyla bilinen Ricania türünün, havaların ısınmasıyla birlikte bölgede yeniden çoğalmaya başladığı belirtildi.

İlk kez 2008 yılında Doğu Karadeniz’de görülen zararlı, zaman içerisinde kıyı şeridi boyunca yayıldı. Bir dönem azaldığı düşünülen vampir kelebeğin yeniden yoğunlaşması, geçimini tarımdan sağlayan üreticileri endişelendirdi.

BİTKİNİN CAN DAMARINI EMİYOR

Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün verdiği bilgilere göre zararlı, sokucu ve emici ağız yapısına sahip. Hem erginleri hem de gelişme dönemindeki nimfleri, bitkilerin taze sürgünlerindeki öz suyu emerek besleniyor.

Bu durum bitkinin gelişimini yavaşlatıyor, ürün verimini düşürüyor ve yoğun istilanın yaşandığı alanlarda dallarla yaprakların kurumasına neden olabiliyor.

Vampir kelebek yalnızca tek bir ürünü hedef almıyor. Çok sayıda bitkiyle beslenebilen zararlının şu ürünlerde etkili olabildiği belirtiliyor:

• Fındık
• Çay
• Kivi
• Fasulye
• Mısır
• Kabak
• Salatalık
• Meyve fidanları
• Bahçe ve süs bitkileri

Bu geniş beslenme alanı, zararlının kontrol altına alınmasını daha da zorlaştırıyor.

FINDIK ÜRETİCİSİ ÜÇLÜ TEHDİT ALTINDA

Trabzon’da üretici yalnızca vampir kelebekle mücadele etmiyor. Son dönemde kahverengi kokarca, turunçgil uzun antenli teke böceği ve vampir kelebeğin aynı anda gündeme gelmesi tarımsal üretim üzerindeki baskıyı artırıyor.

Kahverengi kokarca doğrudan meyvenin kalitesini ve iç dolgunluğunu etkilerken, uzun antenli teke böceği ağaçların gövde ve dallarında tahribata yol açıyor. Vampir kelebek ise bitkinin öz suyunu emerek gelişimini zayıflatıyor.

Üç istilacı zararlının yayılmasının sürmesi durumunda özellikle fındık, kivi ve sebze üretiminde verim kaybının büyüyebileceğinden endişe ediliyor.

SICAKLIKLAR ARTTIKÇA YENİDEN ORTAYA ÇIKIYOR

Vampir kelebeğin popülasyonu sıcaklıkların yükseldiği yaz aylarında belirgin biçimde artıyor. Ergin bireyler yaz döneminde ortaya çıkarken yumurtalarını bitkilerin genç dallarına bırakıyor.

Yumurtaların dallar üzerinde kışı geçirebilmesi, zararlının bir sonraki yıl yeniden çoğalmasına imkân sağlıyor. Bu nedenle mücadelede yalnızca ergin böceklerin görüldüğü dönemin değil, yumurta bırakılan dalların temizlenmesinin de önemli olduğu vurgulanıyor.

BİLİNÇSİZ İLAÇLAMA DA BAŞKA BİR TEHDİT

Uzmanlar, üreticilerin kendi imkânlarıyla gelişigüzel kimyasal ilaç kullanmaması gerektiği konusunda uyarıyor. Kontrolsüz ilaçlama, vampir kelebeğin doğal düşmanlarını da ortadan kaldırarak biyolojik dengeye daha büyük zarar verebilir.

Trabzon İl Tarım ve Orman Müdürlüğünün geçmiş yıllardaki bilgilendirmelerinde; yumurta bırakılan kurumuş dalların budanması, bitki artıklarının temizlenmesi ve mücadelenin teknik ekiplerin önerileri doğrultusunda yapılması tavsiye edilmişti.

BİYOLOJİK İLAÇ GELİŞTİRİLDİ, SONUCU NE OLDU?

Karadeniz Teknik Üniversitesi bünyesinde yürütülen çalışmalarda, bölgeden alınan iki yerel mantar türü kullanılarak vampir kelebeğe karşı biyolojik ilaç prototipi geliştirilmişti.

2020 yılında kamuoyuna açıklanan çalışmada, geliştirilen ürünün zararlı üzerinde yüzde 100’e yakın etki gösterdiği ve tarımsal ürünlere zarar vermediği bildirilmişti. Aradan geçen yılların ardından bu biyolojik ilacın seri üretim ve saha uygulamasındaki durumu ise yeniden açıklanmaya muhtaç.

Üreticiler şimdi şu soruların yanıtını bekliyor:

• Geliştirilen biyolojik ilaç neden yaygın olarak kullanılmıyor?
• Trabzon’da güncel popülasyon haritası çıkarıldı mı?
• Hangi ilçeler risk altında?
• Üreticiye ücretsiz mücadele desteği sağlanacak mı?
• Kahverengi kokarca ve vampir kelebeğe karşı ortak mücadele programı uygulanacak mı?

ÜRETİCİ BÖCEKLERLE BAŞ BAŞA BIRAKILMAMALI

İstilacı türlerin sınır tanımadan yayılması, mücadelenin yalnızca bireysel ilaçlamayla yürütülemeyeceğini gösteriyor. Bir bahçede yapılan çalışma yeterli olurken komşu arazinin mücadele dışında kalması, zararlının kısa sürede geri dönmesine neden olabiliyor.

Bu nedenle Trabzon genelinde ilçe bazlı saha taraması yapılması, riskli bölgelerin açıklanması ve üreticilere uygulanabilir bir mücadele takvimi verilmesi gerekiyor.

Aksi hâlde kahverengi kokarca, uzun antenli teke böceği ve vampir kelebeğin oluşturduğu üçlü tehdit, Trabzon tarımında yeni bir verim kaybı döneminin kapısını açabilir.